Inleiding
Wanneer we de gezondheid van vrouwelijke atleten bespreken, ligt de focus vaak op training, voeding en prestaties. Echter, de menstruatiecyclus speelt een cruciale rol in het welzijn, herstel en sportprestaties van vrouwen. Menstruatieklachten zoals vermoeidheid, buikpijn en duizeligheid kunnen een grote invloed hebben op zowel training als wedstrijden. Helaas wordt het onderwerp menstruatie nog steeds niet openlijk besproken binnen de topsport. Enkele topsportsters, zoals Jutta Leerdam, Zheng Qinwen en Fu Yuanhui, hebben dit taboe doorbroken door openlijk te praten over de impact van menstruatieklachten op hun prestaties. Deze voorbeelden benadrukken dat menstruatie een belangrijk aspect is van sportmedische begeleiding voor vrouwelijke atleten.
De vrouwelijke atleet
Tijdens een symposium bij het Lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving in Nijmegen werd aandacht besteed aan "de vrouwelijke atleet". Voldoende energie is essentieel voor een goede gezondheid en optimale sportprestaties. Bij vrouwelijke atleten kan lage energiebeschikbaarheid problemen veroorzaken, wat uiteindelijk kan leiden tot Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S).
RED-S en endocriene veranderingen
RED-S is een aandoening die diverse systemen in het lichaam kan verstoren, waaronder de hormoonhuishouding, botgezondheid, immuunsysteem, hart- en vaatstelsel en voortplantingsfunctie. Hormonale veranderingen bij vrouwelijke atleten kunnen leiden tot menstruatiestoornissen en andere endocriene verstoringen. Deze verstoringen kunnen ook van invloed zijn op de mondgezondheid van vrouwelijke atleten, ondanks dat dit aspect nog vaak over het hoofd wordt gezien in de (top)sport.
De orale weefsels zijn gevoelig voor wijzigingen in geslachtshormonen, wat directe invloed kan hebben op de mondgezondheid. Vermindering van oestrogeenspiegels kan leiden tot hyposalivatie, veranderingen in speekselsamenstelling en toegenomen gevoeligheid voor tandvleesontstekingen. RED-S kan daardoor verschillende mechanismen activeren die de mondgezondheid negatief beïnvloeden, zoals voedingstekorten, immuundisfunctie en uitdroging.
Klinische implicaties
Zorgverleners die met vrouwelijke atleten werken, moeten alert zijn op tekenen van lage energiebeschikbaarheid en RED-S. Het is essentieel om symptomen zoals menstruatiestoornissen, vermoeidheid en verminderde prestaties serieus te nemen. Mondzorgprofessionals, zoals mondhygiënisten, kunnen ook een cruciale rol spelen bij het vroegtijdig signaleren van problemen. Een multidisciplinaire aanpak, waarbij verschillende zorgverleners samenwerken, is noodzakelijk voor optimale preventie en behandeling.
Conclusie
RED-S is een complex syndroom dat ontstaat door lage energiebeschikbaarheid en endocriene verstoringen. Hormonale veranderingen, voedingstekorten en immuundisfunctie bij vrouwelijke atleten kunnen ook de mondgezondheid beïnvloeden. Een integrale benadering van de vrouwelijke atleet, waarbij zowel systemische als mondgezondheid in acht worden genomen, is cruciaal voor screening, preventie en behandeling.
